माेरङ / कटहरी गाउँपालिकामा अहिले विभिन्न सडक, चौक तथा टोलहरूको नामकरण गरी होर्डिङ बोर्ड राख्ने कार्य भइरहेको देखिन्छ। कुनै पनि स्थानीय तहका लागि सडक, चौक र बस्तीहरूको आधिकारिक नामकरण अत्यन्तै आवश्यक र स्वागतयोग्य काम हो। यसले सेवा प्रवाह, विपद् व्यवस्थापन, हुलाक सेवा, पर्यटन, लगानी, डिजिटल नक्साङ्कन तथा स्थानीय पहिचानलाई मजबुत बनाउँछ।

तर, नामकरण केवल प्रशासनिक प्रक्रिया मात्र होइन; यो इतिहास, संस्कृति, भाषा, समुदाय र सामूहिक स्मृतिसँग जोडिएको विषय पनि हो। एकपटक राखिएको नामले पुस्तौँसम्म त्यस स्थानको पहिचान बोकेर जान्छ। त्यसैले नामकरण गर्दा स्थानीय समाजको भावना, इतिहास र विविधतालाई सम्मान गर्नु अपरिहार्य हुन्छ।

कटहरी गाउँपालिका साविक कटहरी, थलाहा र भौडाहा गाविस मिलेर बनेको क्षेत्र हो। यहाँ राजवंशी, थारू, मधेसी, आदिवासी जनजाति, दलित, मुडियारी, मुण्डा, सर्दार, मण्डल, मुस्लिम, तथा अन्य समुदायले दशकौँदेखि साझा सहअस्तित्वमा आफ्नो संस्कृति र सभ्यता विकास गर्दै आएका छन्। धेरै टोल, चौक, पोखरी, मन्दिर, खोल्सा, बगैँचा र सार्वजनिक स्थलहरू स्थानीय इतिहास, लोककथा, परम्परा वा कुनै विशिष्ट व्यक्तित्वसँग जोडिएका छन्। यस्ता नामहरू केवल शब्द होइनन्; ती स्थानीय इतिहासका जीवित अभिलेख हुन्।

यदि कुनै ऐतिहासिक वा प्रचलित नाम हटाएर नयाँ नाम राखिन्छ भने त्यससँग जोडिएको सांस्कृतिक स्मृति क्रमशः हराउने जोखिम हुन्छ। त्यसैले नयाँ नामकरण गर्नु अघि सम्बन्धित टोलका ज्येष्ठ नागरिक, स्थानीय बुद्धिजीवी, इतिहासका जानकार, शिक्षक, सामाजिक अभियन्ता, महिला, युवा, आदिवासी तथा सम्बन्धित समुदायसँग खुला छलफल र सुझाव संकलन गरिनु आवश्यक छ।

विशेषगरी आदिवासी जनजाति तथा स्थानीय समुदायका परम्परागत नामहरू संरक्षण गर्नु नेपालको संविधानले आत्मसात् गरेको सांस्कृतिक विविधता, भाषिक अधिकार र समावेशी राज्यको भावनासँग पनि मेल खान्छ। स्थानीय नामहरूमा भूगोल, संस्कृति, भाषा र समुदायको इतिहास लुकेको हुन्छ। ती नामहरूको संरक्षण गर्नु भनेको केवल एउटा शब्द जोगाउनु होइन, सम्पूर्ण पुस्ताको पहिचान जोगाउनु हो।

यदि नामकरण केवल जनप्रतिनिधिहरूको बोर्ड बैठकबाट, पर्याप्त सार्वजनिक परामर्शबिना गरिएको हो भने भविष्यमा त्यसबारे अनावश्यक विवाद, असन्तुष्टि र स्वामित्वको प्रश्न उठ्न सक्छ। विकासका कामहरू जनसहभागितामा आधारित हुँदा मात्र दीगो, स्वीकार्य र प्रभावकारी हुन्छन्।

यसैले कटहरी गाउँपालिकाले नामकरण प्रक्रियालाई अझ सहभागितामूलक बनाउँदै आवश्यक परे सार्वजनिक सूचना जारी गर्ने, सुझाव संकलन गर्ने, वडा तहमा खुला छलफल आयोजना गर्ने तथा स्थानीय इतिहासका जानकारहरूको सल्लाहलाई प्राथमिकता दिने अभ्यास अवलम्बन गर्नु उचित हुनेछ।

हामीले आधुनिक विकासलाई आत्मसात् गर्दै गर्दा आफ्ना ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक पहिचानलाई पनि उत्तिकै सम्मान गर्नुपर्छ। विकासको वास्तविक अर्थ नयाँ संरचना निर्माण गर्नु मात्र होइन, आफ्नो मौलिक इतिहास, संस्कृति र सामुदायिक पहिचानलाई भावी पुस्तासम्म सुरक्षित रूपमा हस्तान्तरण गर्नु पनि हो।

त्यसैले कटहरीका प्रत्येक बाटो, चौक र टोलको नाम केवल प्रशासनिक निर्णयबाट होइन, स्थानीय इतिहास, संस्कृति, धार्मिक आस्था, सामाजिक सहमति र जनभावनालाई आधार मानेर तय गरियोस्। यही नै समावेशी, उत्तरदायी र दिगो स्थानीय शासनको आधार हो।